Lazlar

Lazlar

Bazı araştımacılara göre doğu Karadeniz bölgesine ilk olarak mö 3500 yıllarında gelip yerleşenler;

Oğuzların gutiler kolu oldugu söylenir.

Yine bu dönemlerde Batum Rize yöreleribde yuvarlak başlı bitişken dilli Türk ırkı ile akraba : Asyanikler görülmüştür. Orta Aya ve Türkistan yörelerinden gelme oldukları söylenir. Sümerler, Elamlar,Huriler ve Urartulardır.

 

Urartuların taş üzerinde yazıkları yazılara göre Urartular: Türklerin Kıpçak koluncan gelme oldukları kesindir. Yaşamları ve fizikleri şimdiki Lazlar ile tıpatıp uymaktadır. Sarı saçlı mavi gözlü yuvarlak başlı sert mizaçlı toprağı işlemeyi çok bilen çalışkan deniz ve kara avcılığı yapan, ata binmeyi, dokumacılığıi taş ustalığıi ahşap ustalığı yapan kültürü seven kültürü ile yaşıyan şimdiki yazlar ile tıpatıp yer yönden benzerlikleri mevcuttur. Bu bilgiler günümüzde : Sohum Poti yörelerinde kalan taş ustalığından  eşine az rastlanan harçsız olarak taştan bina , saray ,kemerler köprüler yapan yörelerin tarihinide taş üzerine tarh yazan Urartulardan alınmıştır.

Kuzey kafkasyadan doğan iki ayrı nehrin baku yörelerinde birleşip hazar denizine dökülür bu nehire bunların bir koluna alazan çayı denirdi zamanla bu isim orada yaşayan topluma yansıdı alazanlar , alazan lazon lazik laz diye anıldılar bu kelime yörede kalan insanlara isim larak kaldı

Mö 8. Yy. zamanımızdan 2800 yıl önce kolhida kırallığından bahsedilir bu krallığı şimdiki megreller laz gürcü topluluğu oldugu kesindir Mö 6 yy Romalılar tarafındfan yıkılır daha sonra tekrar bu krallıklar kurulur bunun ana sebepleri

 Lazların bulundugu yörenin batum ekseninde bulunan komşuları: İran Ermenistan,Gürcistan,Trabz Rum Pontus devletleri bulunmaktaydı Lazlar ortalarında halen oldugu gibi Batum tampon bölge oluşturuyordu büyükdevletlerin: Avrupa , Hindistan ipek yolu ticareti için Batul Limanı çok önem arzederdi köprü ve ana kapı gibi oluşturuyordu büyük devletlerin hem ipek yolu ticareti hemde karadenize inmeleri için batuma sahip olmaları gerekiyordu asydığımız bunca devlet batumu ilhak etmek için hem birbirleri ile hemde Lazlar ile savaştılar , Lazlar abatumu hiçbir zaman ellerinde çıkarmadı daima kendilerine yakın gördükleri devletler ile müttefiklik oluşturdular.

İran Batuma  saldırdıgında Lazlar Rum Pontus ile, Trabzon rum Pontus devleti batumu alamak istediğinde Lazlar gürcülerle müttefik oldular. Lazlar batumu ne Rumlara ne gürcülere nede İranlıklara kaptırmadılar iki kere krallıkları yıkıldı ama sonunda batumu korumayı başardı İran , Gürcistan Trabzon Rum gibi üç imparator devletler ile savaştı çok sayıda can ve mal kaybetti ama Batumu insanlığını kültürlü yaşamasını kendini bir başka devlete kaptırmadı hala yaşamaktadır ve yaşantısını  sürdürmektedir.

 

Gürcistan Tarihine Göre Lazlar:

Gürcü, Megrel, Abhaz, Acar, Lazlar toplulukları önceleri bir ırkın guruplarıydı. Zman içerisinde o toplum parçalara bölünerek gürcü megrel abhaz acar laz diye isimler aldılar.

            Lazlar: Lazlar tarihleri, boyunca hep krallık kurarak yönetilmeyi kabul etti ilk krallığı MÖ5. Yy da kuruldu yani zamanımızdan 2500 yıl önce kuruldu.

Toprak sahaları batıdan itibaren doğuya doğru sürmene of rize Pazar fındıklı batumi, çorohi, rioni, gurina, sırnırına kadar uzardı 300 km sahil şeridi varken dikeyine güneyine dogru 50 -100-200 km ye kadar çıkardı gurinadan itibaren sohumi poti gagra yakada yöreleri ne megreller ibetya kısmıda gürcülere kaldı batum ve Trabzon yakası Lazlara kalmış oldu

Trabzon Vilayeti Arşivinden Alınan Bilgilere Göre Lazlar :

 

Lazika: Önceleri kolhedi zamanla isimleri değişerek kolhida krallığı olrak yaşadılar alazya nehri kenarında yaşadıklarından sebep trbzon rum Pontus devleti bunlara alazyan yerine lazika diyerekten lazika ismi kaldı. Lazların krallığı dönemi milattan önce 5 yy rastlar bu krallıklar roma tarafından yıkıldı Trabzon pontusa bağlandı yıkılış tarihi mö 1. Yy Trabzon pontusa bağlı krallık olarak yaşadılar. Trabzon Pontus bunlardan vergi almadı ama trabzona dogudan gelen tehlikelere hep Lazları öne sürdü Trabzon: Araplarla İranlılar Ermeniler gürgü ile savaşlar oldugunda hep Lazları öne sürerek kendini sipere aldı Lazların cengaverliği sayesinde Trabzon pontur hep korunmuş oldu roma imparatorluğunun tesiri altında kalarak tabzon rum potus ve lazistan krallığı ms 337 y. Zamanın hak dini olan hristiyanlığı kabul ettiler kendilerine de manastır kuruldu. Ms 542 tarihinde iran persi imparatoru Trabzon pontusa saldırdı lazika krallığını batumu yörelerini iran i,lhak etti hindisatn transiz yolu İranlıların eline geçti.

            549 tarih sene 549 tarih rum pontur : 7000 asker 1000 kişide Lazlardan oluşan 8000 asker ile irana saldırdılar İranı karadenizden kovdular

551 yılı İran ile lazika Pontus tekrar açıldı şiddetli savaş oldu Pontus ordu komutanı besa ile rustile cepheden kaçtılar Lazlar kısa zaman tekrar tarafsız kaldı. Savaş başarısız biti 626 lazika gürsistan ve rum Pontus ile birleşti karadenizden tekrar uzaklaştırdular 689 yılı lazika , rum Pontus arasında savş çıktı Lazlar kaybetti krallık beyliklere bölündü.

1204 gürcistan güçlendi Tamara simli bayanı devlet başkanı seçtiler Lazları çok yakın geçren tamara Lazlarla ittifak kurdu trabzona saldırdı ve trabzonu lazla gürcüler ilhak etti.

1285 tarihinde Gürcistan kralı tamara müttefiki olan Lazlara diğer düşmanlardan korunması için sahil ve sahilin yukarı kısımlarındaki asker barınmaları için kaleler yaptı (zil kalesi ve diğerleri) 1205 yılında pazardaki kız kulesisde bunlardan biridir. 1341 gürcü laz ordusu trabzondan ayrıl trabzonu serbest bıraktı 1461 yılında zayıf düşen Trabzon pontusu Osmanlı tarafından 1461 yılında ilhak etti 1600 yılında Osmanlılar lazistan krallığı Osmanlı topragına bağladı 45 tane İslam din adamı göndererek Lazların Müslüman olusuna sebep oluştur.

Sene 1855 Osmanlı rus savaşı sırasında kars cephesi çarpışmasında görevli rus ordu komutanı üst makamına şöyle rapor eder: Lazlar bizi çok darlattı cephemizi yardılar göz açamadık Lazlar o derece yiğit insanlardırkı Osmanlı askerleri bile kolay kolay laz köylerine girip icraat yapamaya cesat göstermediler .

1914 ruslar batumdan lazistan topragına girdi Lazlar trabzona kadar çekildiler of ile sürmene dersinde Lazlar şiddetli şekilde Ruslara saldırdı ver direndi o kadar rus askeri kırıldıki dereler bir müddet kan aktı ve o derelere kanlı derler ismi ni koydular 1600 kadar laz erkekleri (milis) 14500 kişili rus kuvetleri ile çarşıptı rus ordusu çok darlandı generali çarlık kuvvetine Lazlara yenildik diye haber gönderdi.

Çanakkale savaşında Lazların yardımı büyük oldu 50 tane silah yüklü Karadeniz takası lazistan yöresinden ayrılıp çanakkaleye gidecek amma İstanbul dolma bahçe önünde İngiliz muripleri  boğazı kesmiş gurumda geçit vermiyor  Lazlar birinci takaya ermeni, rum ,gürcü vatandaşları koydular . Bogaza yaklaştıklarında İngiliz donanmalarının yanından geçerken birinci taka İngiliz muribine yanaşmak mecburiyetinden kaldı rum vatandaşlar Rumca ermeni vatandaşlarımız Ermenice gürcü vatandaşlarımız gürcüce kendi dillerini kullanarak biz silahlarımızla 40 takayı İngiliz muriplerine destekte bulunacağız diyerekten geçiş izni aldılar buna inanan inghiliz donanması izin verir. Yüklü takalar geçer türk tarafına yanaşır İngilizler umdugunu bulamaz.

Lazlar 2000 sene önceden beri denizcidirler avlamayı ve denizden ülkesini müdafaa etmeyi çok iyi bilirler.

 bunu keşfeden Osmanlılar 1700 yıllarından beri Lazları deniz kuvetleri komutanlığına alır Osmanlı deniz kuvetleri komutanlığının haman haman 3 te biri kadar Lazlar teşkil eder subayı ile eri ile silahı ile takası ile Osmanlılara güc ve kuvvet katmıştır.

Lazlarda asimile: Lazların geçirdikleri değişimler:

MÖ tarihlerde Lazları İranlılar ilhak ettiklerinde kendilerine daha iyi tabi olmaları gayesiyle İranı dini olan Mazideizm (putperestlik) zorla kabul ettirdi.

Zamanla Tabzon Pontus ile müttefik olduklarında o dönemin hak dini olan Hristiyanın : Ortodoksluğa geçişlerine sebep oldular tek tanrılı olan bu din hala Lazlarda bazı kısımlarda tatbik edilmektedir.

Pontos ve Lazika karalığını Osmanlılar ithal etiklerinde İslamiyeti kabul ettiler bu üç dine geçişler bunlar için hiçte kolay olmadı amma hz Allahı sevdiği kulunu sevdiği kulunu eninde sonunda didnine alır.

1873 yılında Lazistan 5 idare bölgeleye ayrılmıştır Hana , Batumu , Arhavi Hemaşeni (Hemşin) Atina (Pazar) bunlar sancak idaresi olup Trabzona bağlıdırlar 1873 yılında Lazlar 9205 hane 55300 kişi nufusa sahiptir bu  anda Lazların genel nufusu 650 00 aşmaktadır.

Trabzon Pontus Devleti: MÖ.301 yılında :Saka lar,köhller,abhazlar,Lazlar,anadolunun diğer halkı tarafından trabzonda kurulan bir devletin adıdır. Pontos demek cografi bir simdir hırçın , haşi, tabiatı ser yaşamı zor olan yöre fırtunalı deniz demektir.

Rize: MS131 yılında ilk olarak yöreye gelip yerleşen oğuzların azgur kolondandırlar bunlar yöreye pirinç yetiştirdiklerinden pirinç anlamını taşıyan irisios ismini verdiler azgır eyaleti askeros kelimesinide kendileri verdiler irisiyoz Rumcada pirinç demektir.

Rizedeki kaleler:

1Rize merkez kalesi : MS527 yılında Bizanslar kurdu

2- Rize aşagıdaki kale: 1300 yılında yapıldı

3- Bozuk kale : Sarpın güneydoğu kısmınadır Lazlar duşmalarını gözetlemek için kendileri yaptılar

4- pazar kız kalesi 1300-1400 yılllarında 1700 sene önce Gürcistan kralıcesi tamara tarafından Lazların  denizden korunması için yapıldı

5- Pazar akalecik kalesi aynı tarihte Lazlar ile gürcülerin müttefik oldukları dönemlerde korunmaları için ypaıldı batıdan gelen korsanlardan korunmak maksadıyla yapıldı

6*- Cihan klaesi : Pazar yüce hisar köyündedir

7- Zil kalesi Çamlıhemşin yöresindedir 1400 tarihinde yapılmıştır

8- Yukarı kale(varoş kalesi)1400 yılında yapıldı fırtaına dersi 40 km yukarısında

9- Zekei kalsei1300 yıllarında yapıldı kemer tünelin batı kısmındadır kanlıdere kenarındadır

Atina(Pazar): Atina Romalılar MS1yy da yunanistanın atına yöresine benzetlerinden dolayı yöreye Atina ismini koydular Çayeli ardeşen Arhavi nahiyesi pazara gelip alışveriş yaptıklarından dolayı 50 sene önce ismini Pazar olarak almıştır

1486 yılında kadı tarafından idare edilip kaza olrak rizenin en eski kazasıdır  Nahiyeleri,of, Maçka.yomra,Akçaabat,sürmene Arhavi buraya bağlı nahiyeler idi.

1486 yılında 500 sene önce Trabzon sancağına bağlı kazaların nufusu köyler dahil :

Trabzon: müslüğman sayısı 2475 hristiyan sayısı 59620

Atina (Pazar): Müsliman sayısı 298 hristiyan 11780

Rize Müslüman sayısı 507 hristiyan 29890

1520 tarihinde atına pazarın köyleri;

1-Amed başköy 123 hane

2- Memakuvat ırmakköy 139 hane

3- Hudesa kesik köprü 70 hane

4- Anaraş  aranaş 320 hane

5- Tavalvat Tütüncüler 239 hane

6- Kostanivat Dernek 11 hane

7-Papati Papatya 228 hane

8- Zivati Derinsu 73 hane

9- Veneği Örnek 137 hane

Veneğe bağlı mahalleler Melyatı , Suminati Avramiti kemeri zeleği dirler

Rizede 1925 yılında kyafet kanunlarını protesto edenler cumhuriyet mahkemesi tarafından yargılandılar 8 kişi idam edildi 14 kişi 15 yıl hapis çarptırıldı. 22 kişi 10 yıl 19 kişi 5 yıl cezalarla cezalandırıldı

İdam edilenler: Rize ulucami imamı şaban koliva

2- Rize mahalle muhtarı yapup peçe

3 islahiye köyü i

Mamı hasan efendi

4 belediye beköçisi kadir koliva

5 mehmet peçe

6 hafız Mahmut kambur

7 Nakşi şeyhi sabit tatrakçı

8 hasan külünk

9 rize millet vekili ziya Hurşit

1908 meclis mebusani lazistani sancağı vekilleri

1 ahmet paşa 1908 1912

2 ibrehim Ferit 1908 1912

3 ziya molla 1912

4 süleyman kartal 1914 1918

5 asımbey1920

6 osman nuri özgen 1920

Kaynakça:A.tandiliva M.vanilişi Lazların tarihi 1992 gürcistan

P.A. Andereus : Türkiyede etnik guruplar 1992 ist

P.M.Bidişkiyan pontos tarihi 2001 ist.

 

Ali taşpınar : Rize tarihi 2001

 

 

Araştırmayı bizim için kaleme alan Ali Osman Kuru abimize teşekkür ederiz.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile